Kultura japońska
Pokaż mi reklamy z danego kraju, a powiem Ci o nim wszystko – tak powinna brzmieć współczesna parafraza znanego powiedzenia ;) Wybraliśmy dla Was kilka reklam japońskich, które – według nas – najpełniej pokazują duszę Japonii: zaskakującą, radosną, artystyczną, a czasami niezrozumiałą…
Jest to zdjęcie przedstawiające młoda Japonkę w kimono na tle szybkobieżnego pociągu, z ośnieżonym szczytem wulkanu Fudżi na dalszym planie. Wyraża ono harmonię pomiędzy tradycją a nowoczesnymi technologiami, z których słynie Kraj Kwitnącej Wiśni.
Japończycy są bardzo przywiązani do papieru – wyrobów papierowych, niemal wszystkie produkty kupowane w sklepach są pakowane w papier w różnych formach: arkusze, torebki i torebeczki. Jednak zużycie drewna z własnych lasów wynosi zaledwie 17% zużycia ze Stanów Zjednoczonych w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Jak to się dzieje? Odpowiedź jest bardzo prosta i brutalnie podsumowująca stosunek do środowiska innych krajów – import z regionów świata, w których nikogo nie wzrusza wycinka lasów do celów przemysłowych.
Prawdą jest, że sake jest narodowym trunkiem Japonii, wyniesionym na piedestał w mitach japońskich, ale dzisiaj jest to także ogólne określenie napojów alkoholowych. Sake (wino ryżowe) pije się bardzo przyjemnie, ale warto pamiętać, że ma podwyższony procent alkoholu, więc... wiadomo jak może się skończyć przygoda z tym trunkiem ;) W drugiej połowie XIX wieku zaczęto w Japonii produkcję kilku rodzajów piwa. Po dziś dzień uznaniem znawców cieszy się japońskie piwo z małych browarów z Hokkaido. W gorzelni Suntory produkowany jest ulubiony czasoumilacz w kategorii „po pracy” – whisky.
Poza japońskim menu były mleko i sery, ale dzisiaj półki w supermarketach są zastawione po brzegi produktami mlecznymi i... mrożoną pizzą ;) Co ciekawe, od X do XIX wieku Japończycy nie jedli mięsa – buddyzm wyrugował je z codziennej diety i dopiero import wołowiny pod koniec XIX wieku sprawił, że na japońskich stołach znów zagościły potrawy mięsne.
Japończycy kochają posiłki w restauracjach, świadczy o tym choćby fakt, że w samym Tokio jest ponad 80 000 lokali gastronomicznych. Ponadto wyspiarska codzienność zmusiła ich do wielu eksperymentów kulinarnych z wykorzystaniem nietypowych składników. Tym poszukiwaniom doskonałych smaków zawdzięczamy m.in. urozmaicenie kuchni o glony morskie, dzikie jarzyny, korzenie i paprocie ;)
Jest to niestety tylko pozornie prawda, ponieważ jest to społeczeństwo zdominowane przez ideę harmonijnego współistnienia, konformizm i dążenie do ugody. Uśmiech jest tu najczęściej efektem dostosowania się do ustalonych reguł życia, maskującym prawdziwe uczucia, podobnie jak podporządkowanie interesom grupowym.
Religijne życie Japończyków jest zaskakujące, bo ponad 90% z nich praktykuje jednocześnie zarówno sintoizm, jak i buddyzm, a coraz częściej – chrześcijaństwo. Dlatego niepozorną anegdotkę o tym, że Japończyk rodzi się sintoistą (w tym obrządku przyjmują chrzest), żeni się jako katolik, a umiera jako buddysta (ceremonie pogrzebowe), można uznać bardzo bliską prawdy.
Dzisiejszy styl wyposażenia japońskich domów nie odbiega aż tak daleko od naszych wyobrażeń, ukształtowanych animowanymi filmami z dzieciństwa ;) Zazwyczaj w przedpokoju zostawia się buty, nie tylko dlatego, że niszczą one tatami, ale także ze względów higienicznych. Nadal można spotkać fusumi, czyli przesuwne drzwi wykonane z grubego papieru, naciągniętego na drewnianą ramę, a w pokoju z tatami stoi niski stół, przy którym zasiada się na poduszkach leżących na ziemi.
Japończyk, pracownik biurowy, pracuje przez 6 dni w tygodniu po 10 godzin. Ok. 2 godzin zajmuje mu dojazd do pracy. W ciągu roku może wziąć 2 tygodnie płatnego urlopu, ale... jest zbyt lojalny w stosunku do firmy i czuje się zobowiązany, aby skorzystać jedynie z 4 dni. Pracoholizm to zbyt subtelne określenie tego zjawiska i kiedy człowiek uświadomi sobie, ile Japończycy pracują, karoshi przechodzi ze sfery mitycznych pojęć do rzeczywistości ;) Uwaga, zanim jednak zaczniecie się śmiać – z chyba już genetycznie uwarunkowanej – miłości pracy, zerknijcie na ich PKB per capita... Chapeau bas!
W Japonii nadal funkcjonuje wyraźny podział pomiędzy rolami kobiet i mężczyzn w społeczeństwie, usankcjonowany tradycją, w jakiej wychowuje się dzieci i... prawem. Oczywiście uchwalone są przepisy regulujące równouprawnienie, ale nie ma przewidzianych żadnych sankcji za ich nieprzestrzeganie. Przejawia się to m.in. w fakcie, że zaledwie 8% spośród kobiet pracujących zajmuje stanowiska kierownicze, a oczekiwanie, że kobieta po wyjściu za mąż odejdzie z pracy jest powszechne. Co ciekawe, walka przeciwko równouprawnieniu kobiet nie zrzesza jedynie mężczyzn, ale także kobiety, które są zadowolone z władzy w domu.
Konsekwencją dominacji mężczyzn w świecie zawodowym, jest władza kobiet w zaciszu domowym. Żony nie tylko podejmują decyzje związane z wychowaniem i wykształceniem dzieci, ale także zarządzają finansami :) Mąż przekazuje żonie wypłatę, a ona daje mu kozuki, czyli kieszonkowe. Panie, którym zaświeciły się teraz oczy na samą myśl o wprowadzeniu w życie tak sprytnego planu, przestrzegamy, że życie kobiet japońskich, nawet w ich domowym królestwie, nie jest aż tak... urocze i np. w wielu domach nadal obowiązuje hierarchia, np. mężczyzna zawsze kąpie się pierwszy, a najmłodsza kobieta - ostatnia, kobieta, podczas przyjęcia, podaje mężowi i gościom jedzenie, a sama je później...
Japonia, jako jeden z najbardziej uduchowionych krajów, dosłownie składa się z symboli, na każdym kroku wyzywających Cię na pojedynek serc i umysłów – o świadomość, o idee – albo po prostu kuszących swoim pięknem i ukrytym znaczeniem, prowadzących subtelny dialog z otaczającą je architekturą słów, pociągnięć pędzla, ruchów ciała w tańcu…
Tu znajdziecie najpopularniejsze w Japonii symbole*. Jeżeli znacie ich więcej – piszcie do nas, bo czekają na Was specjalne zaproszenia do naszych restauracji :)
Wiśnia – symbolizuje piękno, ulotność natury, a także życie samuraja.
Karp – to znak siły, odwagi i nieprzeciętnej determinacji – osiągania wysoko postawionych celów.
Żaba – to symbol pieniędzy. W języku japońskim słowa „żaba” oraz „wracać do domu” brzmią identycznie, dlatego tak często Japończycy noszą małą figurkę żaby w portfelu, zapewniając sobie szybki powrót pieniędzy do domu ;)
Kot – to ikona szczęścia. Bardzo często w japońskich restauracjach, także u nas w Polsce, stoi figurka kota z podniesioną łapą. Nie jest obojętne, która łapka jest w górze ;) Lewa zaprasza gości, prawa przywołuje pieniądze i szczęście.
Kwiat śliwy (ume) – symbolizuje długie życie, kobiecą czystość, a także zimę (to jej okres kwitnienia).
Motyl – to symbol kobiecości i szczęścia, interpretowany także jako dusza zmarłej osoby.
Sowa – związany z grą słów w japońskim symbol szczęścia (fukurou / fuku).
Irys (shobu) - symbolizują ducha wojownika, energię i siłę.
Sól – to symbol dobroci, cnoty.
Wół – kojarzony z radością i powodzeniem.
Duża biała rzodkiew (daikon) – kojarzony z bóstwem bogactwa symbol dobrobytu.
Kwiat lotosu (hasu) - symbolizuje nieśmiertelność (taoizm), a także narodziny (buddyzm).
Kasztan (kachiguri) – ikona zwycięstwa, sukcesu.
* na podstawie www.japonia.org.pl
Nowy Rok
Nowy Rok w Japonii to nie tylko symboliczna data, udekorowana barwnymi paradami, przemierzającymi ulice niczym radośnie igrające ze stonowanym krajobrazem fale. To przede wszystkim wyjątkowe święto narodowe i religijne, które zmienia każdego Japończyka. To czas oczyszczającej mocy przeprosin, wybaczenia, podziękowań – rozpoczęcia życia od nowa. Oomisoka to wigilia nowego roku, pełna przygotowań do jego przywitania, zarówno ciała, jak i ducha. Festiwal noworoczny jest przepełniony fascynującymi rytuałami, a najważniejszym z nich jest 108 uderzeń dzwonów w świątyniach, które przepędzają stary rok, wyzwalają od grzechów i wypełniają serca nadzieją.
Nie można także zapomnieć o podarunkach, nie tylko dla dzieci :)
Biały Dzień (14 marca)
Można powiedzieć, że historia tego święta metaforycznie wyraża ideę równowagi – 14 lutego mężczyźni otrzymują prezenty od kobiet, a miesiąc później to kobiety występują w głównej roli i są obdarowywane nieprzyzwoitą… ilością słodkości ;) Niestety świat bez metafor jest mniej idealny – w 1978 roku Ogólnokrajowa Spółdzielnia Przemysłu Cukierniczego, chcąc zasilić swoje kasy, wpadła na genialny pomysł: dlaczego z uroków Walentynek mają korzystać tylko mężczyźni?! I jak tu odmówić im – nie tylko ekonomicznej – racji ;)
Hanami (marzec / kwiecień)
Zwyczaj, który stał się tradycją – kwiatowa uczta, rozpieszczająca zmysły do nieprzytomności. Chyba tylko opiumicznym uniesieniem można wytłumaczyć tę fascynację Japończyków, gwałtownie odradzającą się każdej wiosny i wabiącą ich do parków, pod drzewa sakury. Hanami, czyli „oglądanie kwiatów”, związane z poetycką kulturą cesarskiego dworu, przeniknęło nie tylko przez warstwy społeczne, ale i przez wieki, na trwałe wrastając w życie Japończyków.
Hina-matsuri (3 marca)
Barwne święto, podczas którego para cesarska gości w domach japońskich rodzin – we wszystkich, w których mieszkają dziewczęta. We wszystkich? Tak! :) Bajecznie odziane w jedwab małe arcydzieła – lalki, przedstawiające cesarza i cesarzową oraz ich dworską świtę, zasiadają na pięciostopniowym stojaku w reprezentacyjnym pomieszczeniu, zapewniając młodym pannom zdrowie, powodzenie i szczęście.
Tango-no Sekku / Kodomo-no Hi (5 maja)
Kiedy nad japońskimi domami zaczynają powiewać kolorowe koi-nobori (karpie), które doskonale znają wszyscy fani animowanych przygód bohaterów z Dalekiego Wschodu, to znak, że zbliża się radosne Kodomo-no Hi. Dzień poświęcony największym skarbom Japonii – dzieciom :) Przed 1948 rokiem w tym dniu obchodzono Tango-no Sekku – Święto Chłopców, czyli męski odpowiednim Hina-matsuri.
Seijin-shiki (święto ruchome)
Szlachetne jedwabie, upięte w fantazyjne kimona. Podróż. Radość i emocje. To mająca długą tradycję ceremonia osiągnięcia dojrzałości. W drugi poniedziałek stycznie młodzi, którzy ukończyli 20 lat po 2 kwietnia ubiegłego roku lub ukończą przed 1 kwietnia bieżącego roku, stają przed lokalnymi władzami w swoich rodzinnych stronach i… stają się oficjalnie dorosłymi :)
O-bon (13-16 sierpnia)
Dni, w których – według wierzeń – duchy zmarłych powracają na Ziemię, do swoich bliskich. Można powiedzieć, że jest to japońskie święto zmarłych. Festiwale, tradycyjne tańce, ogniska, iluminacje świątyń… Wody rzek rozświetlają się tysiącami lampionów, które tęsknie odprowadzają duchy do ich krainy. Nie widać smutku, a nadzieję.
Shichi-Go-San (15 listopada)
7-5-3 – to szczęśliwe liczby w numerologii japońskiej i… istota tego święta :) 3- i 7-letnie dziewczynki oraz 3- i 5-letni chłopcy, świętują wraz ze swoimi rodzinami wejście w kolejny okres życia. Większość z nich po raz pierwszy w tym dniu zakłada kimono.
Golden Week (kwiecień / maj)
To prawdziwie złoty tydzień dla turystyki ;) – jeden z najdłuższych okresów wypoczynkowych, który Japończycy z przyjemnością wykorzystują na podróże. Małe – te po Japonii – i duże – do Ameryki Północnej, Australii, a nawet Europy. 29. kwietnia cały kraj hucznie i radośnie świętuje urodziny obecnego cesarza. 3. maja, podobnie jak my, Japończycy wspominają dzień uchwalenia konstytucji. 4 maja to dzień upamiętniający byłego cesarza, a 5. maja swoje święto obchodzą dzieci.
Keiro no hi (wrzesień)
To dzień szacunku, należnego starszym obywatelom Japonii. Obchodzony jest w trzeci poniedziałek września, w ramach Systemu Szczęśliwych Poniedziałków – z upragnieniem wyczekiwanych przez nas ;) W Japonii zmodyfikowano prawo, przesuwając wiele świąt japońskich na… poniedziałek, aby stworzyć nasze ukochane długie weekendy.